Boty i automatyczne połączenia: co robić

Redakcja: Andrew Pickett · Opublikowano 4.11.2026 · Zasady redakcyjne

Odbierasz, a z głośnika płynie nagrany głos o „zdrowych stawach” albo dofinansowaniu do fotowoltaiki. Innym razem po odebraniu jest kilka sekund ciszy, zanim odezwie się konsultant, albo połączenie urywa się po pierwszym sygnale. To automatyczne systemy wywołujące i boty głosowe. Poniżej wyjaśniamy, skąd mają Twój numer, kiedy taki telefon jest legalny (art. 398 Prawa komunikacji elektronicznej), jakie kary nakładają UOKiK i UKE, jak wnieść sprzeciw i jak zablokować automaty w telefonie i u operatora.

Jak rozpoznać automat albo bota

Pierwszy sygnał to cisza po odebraniu. Orange opisuje to tak: „oszuści wykorzystują automatyczne systemy wybierania numerów, które łączą z konsultantem, gdy odbierzesz telefon. Zanim to nastąpi, może wystąpić chwila ciszy” (Orange, poradnik o blokowaniu połączeń). Drugi sygnał to połączenie, które rozłącza się natychmiast po odebraniu lub po jednym dzwonku. Według Orange nieuczciwi telemarketerzy „często działają dwuetapowo: najpierw używają automatu, który obdzwania kolejne numery i rozłącza się tuż po odebraniu połączenia – w tym momencie wiedzą już, że numer jest aktywny, po czym przekazują tak powstałą bazę numerów do obdzwaniania. Robią to ludzie albo boty telefoniczne” (Biuro Prasowe Orange, „Toniemy w spamie telefonicznym”). Trzeci sygnał to nagrany głos albo bot prowadzący rozmowę według skryptu: w sprawie Asmanta Call Center UOKiK ustalił, że o fotowoltaice dzwonili zarówno konsultanci, jak i „automatyczne boty”, które zapraszały na spotkania i zbierały dane zainteresowanych (UOKiK, 12 lipca 2023 r.).

W zgłoszeniach opublikowanych w tym serwisie powtarzają się trzy opisy: bot głosowy mówiący o „zdrowych stawach”, telefony sprzedażowe z fotowoltaiką oraz automat, który dzwoni raz i się rozłącza. Zanim oddzwonisz, sprawdź numer w wyszukiwarce – inni użytkownicy mogli już opisać, co usłyszeli po odebraniu.

Skąd mają Twój numer

Nie musiałeś go nigdzie podawać. W sprawie Centrum Dotacji OZE UOKiK ustalił, że spółka pozyskiwała kontakty na dwa sposoby: z baz danych kupowanych od zewnętrznych firm (część danych pochodziła z lat 2017–2019, sprzed powstania spółki) oraz z algorytmu, który „tworzył numery odpowiadające formatowi polskich numerów telefonicznych – wybierał prefiks, a kolejne cyfry generował losowo” (UOKiK, 3 września 2026 r.). Automat potrafi więc wybrać Twój numer po prostu dlatego, że istnieje.

Druga droga to recykling numerów. Orange tłumaczy, że gdy klient rezygnuje z numeru, operator po pewnym czasie udostępnia go kolejnemu użytkownikowi, a poprzedni właściciel mógł lata temu podać ten numer jakiejś firmie, skąd trafił do baz kupowanych w celach telemarketingowych – „one nie wiedzą, że numer zmienił właściciela” (Biuro Prasowe Orange). Trzecia droga to opisany wyżej automat, który potwierdza, że numer jest aktywny, i dopiero potem przekazuje go dalej.

Numer na wyświetlaczu nie mówi też, kto naprawdę dzwoni. Ustawa z 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej definiuje CLI spoofing jako nieuprawnione posłużenie się informacją adresową wskazującą na inną osobę lub firmę, „służące podszyciu się pod inny podmiot” (Dz.U. 2023 poz. 1703, art. 3 ust. 1 pkt 3). Jak to działa i jak się przed tym bronić, opisujemy w poradniku o fałszywym numerze na wyświetlaczu. Dlatego wpis w rejestrze numeracji mówi tylko, komu przydzielono dany zakres, a nie kto wybrał Twój numer.

Kiedy automatyczne połączenie jest legalne

Od 10 listopada 2024 r. obowiązuje ustawa z 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej (ELI, Dz.U. 2024 poz. 1221). Jej art. 398 ust. 1 stanowi: „Zakazane jest używanie: 1) automatycznych systemów wywołujących, 2) telekomunikacyjnych urządzeń końcowych (…) – do celów przesyłania informacji handlowej (…), w tym marketingu bezpośredniego, do abonenta lub użytkownika końcowego, chyba że uprzednio wyraził on na to zgodę” (Dz.U. 2024 poz. 1221). Takie działania nie mogą odbywać się na koszt odbiorcy (ust. 3), a ich prowadzenie bez zgody jest czynem nieuczciwej konkurencji (ust. 4). Wcześniej ten sam zakaz zawierał art. 172 Prawa telekomunikacyjnego: „Zakazane jest używanie telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego (…), chyba że abonent lub użytkownik końcowy uprzednio wyraził na to zgodę” (Dz.U. 2024 poz. 34).

Co znaczy „uprzednio”? UOKiK tłumaczy, że zgoda „musi być uprzednia, czyli uzyskana przed telefonem. Powinna być również dobrowolna, świadoma, konkretna i jednoznaczna” – masz wiedzieć, kto chce się z Tobą kontaktować, w jakim celu i jakim kanałem, i móc ją wycofać w każdej chwili. Przedsiębiorca „nie może najpierw zadzwonić do konsumenta w celach marketingowych, a dopiero podczas rozmowy uzyskać jego zgodę”, a samo posiadanie numeru, także kupionego z bazą, zgodą nie jest. Prezes UOKiK Tomasz Chróstny ujął to krótko: „najpierw zgoda konsumenta, potem telefon, nigdy odwrotnie” (UOKiK, 3 września 2026 r.). Nie pomaga też tłumaczenie, że firma „tylko umawia spotkanie”: skoro telefon ma zainteresować ofertą, rozpoznać potrzeby i doprowadzić do spotkania z handlowcem, to jest marketing bezpośredni. Szerzej o zgodach piszemy w poradniku o telemarketingu i prawie.

Kary: UOKiK i UKE

Za naruszenie art. 398 Prezes UKE nakłada karę pieniężną „w wysokości do 3 % przychodu ukaranego podmiotu, osiągniętego w poprzednim roku kalendarzowym lub do 1 000 000 zł, przy czym zastosowanie ma kwota wyższa” (art. 446 ust. 5 PKE, Dz.U. 2024 poz. 1221). Jeszcze pod rządami Prawa telekomunikacyjnego Prezes UKE nałożył na Orange Polska kary w łącznej wysokości 9,1 mln zł za SMS-y marketingowe wysłane na 3 820 185 numerów – spółka nie wykazała, że miała zgody odbiorców; postępowanie zaczęło się od skargi jednego klienta, a decyzja w chwili ogłoszenia nie była prawomocna (UKE, 13 listopada 2018 r.).

Prezes UOKiK ściga telemarketing bez zgody jako naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. W 2023 r. nałożył na Asmanta Call Center 1 210 208 zł kary, a na dwie osoby zarządzające 150 000 zł i 100 000 zł; spółka dzwoniła bez zgód, wprowadzała w błąd co do wysokości dotacji (mówiła o 20,5 tys. zł, gdy w programie Mój Prąd maksimum wynosiło 5 tys. zł) i straszyła blackoutem (UOKiK, 12 lipca 2023 r.). W 2026 r. Centrum Dotacji OZE dostało 308 728 zł kary, a ówczesny prezes zarządu 100 000 zł za umyślne dopuszczenie do naruszenia (decyzja RŁO-1/2026). Obie decyzje w chwili publikacji komunikatów nie były prawomocne. Informacje w tej sekcji mają charakter ogólny i nie zastępują porady prawnej w konkretnej sprawie.

Jak wycofać zgodę i wnieść sprzeciw

1. Powiedz to w rozmowie. Zapytaj, jaka firma dzwoni i kto jest administratorem Twoich danych, a potem oświadcz, że wnosisz sprzeciw wobec marketingu i wycofujesz wszelkie zgody. UODO wyjaśnia: „w dowolnym momencie możesz się temu sprzeciwić. Jeżeli to zrobisz, Twoich danych nie wolno już wykorzystywać do takich celów” (UODO, sprzeciw wobec marketingu).
2. Potwierdź pisemnie. Wyślij sprzeciw e-mailem lub listem do administratora. Ma on odpowiedzieć w ciągu miesiąca, a w sprawach skomplikowanych może przedłużyć ten termin o dwa miesiące. UODO radzi, że lepiej najpierw zgłosić sprzeciw administratorowi, niż od razu składać skargę (UODO, jak złożyć skargę).
3. Zapisz dowody. Data, godzina, numer, nazwa firmy, treść komunikatu lub zrzut ekranu z listy połączeń. UOKiK w sprawie Asmanty odnotował, że konsumenci często skarżyli się na trudności z usunięciem numeru z bazy – pisemny ślad przyda się przy skardze.

Gdzie zgłosić: UOKiK, UODO, UKE

UOKiK – gdy firma dzwoni bez zgody albo wprowadza w błąd. Porady dla konsumentów: infolinia 801 440 220 lub 222 66 76 76 (opłata według taryfy operatora), formularz na dlakonsumentow.pl oraz miejscy i powiatowi rzecznicy konsumentów (dane kontaktowe w stopce komunikatów UOKiK). UODO – gdy administrator ignoruje Twój sprzeciw. Skargę składa się na piśmie albo przez e-Doręczenia; w skardze nie możesz domagać się nałożenia kary, a odszkodowania dochodzi się przed sądem cywilnym (UODO). UKE – to Prezes UKE karze za naruszenie art. 398. Wniosek o interwencję (postępowanie wyjaśniające) można wysłać pocztą (ul. Giełdowa 7/9, 01-211 Warszawa), przez e-Doręczenia, ePUAP lub formularz PUE UKE; powinien zawierać Twoje imię i nazwisko, dane kontaktowe, nazwę firmy, opis stanu faktycznego z dokumentami i podpis. Postępowanie nie kończy się decyzją, ale dostaniesz informację o ustaleniach (UKE, Centrum Informacji Konsumenckiej). Jeśli bot wyłudza dane do banku albo kody, to już nie telemarketing, tylko próba oszustwa – zobacz poradnik o oszustwie „na pracownika banku”.

Jak blokować automaty w telefonie i u operatora

• Android (aplikacja Telefon Google). Identyfikacja rozmówcy i ochrona przed spamem są domyślnie włączone; w Ustawieniach → „ID rozmówcy i spam” możesz dodatkowo włączyć „Filtruj połączenia określone jako spam” – nie dostaniesz wtedy powiadomień o takich połączeniach, ale zostaną w historii. Konkretny numer oznaczysz przez „Zablokuj lub zgłoś spam” (Pomoc Google).
• iPhone. W Ustawieniach → Aplikacje → Telefon opcja „Klasyfikuj nieznanych dzwoniących” ma trzy tryby: Nigdy, Pytaj o powód połączenia (dzwoniący musi podać powód, zanim telefon zadzwoni) i Wyciszaj (połączenia z numerów spoza kontaktów trafiają do poczty głosowej). Niżej włączysz filtr antyspamowy (Wsparcie Apple).
• Operator. W Orange numer zablokujesz w aplikacji Orange Telefon albo w Mój Orange („Usługi” → „Blokada połączeń”). Orange Telefon pozwala po każdym połączeniu oznaczyć numer jako bezpieczny, złośliwy lub telemarketing i może automatycznie blokować połączenia sklasyfikowane jako złośliwe lub telemarketing (Biuro Prasowe Orange). Instrukcje dla innych sieci zebraliśmy w poradniku o blokowaniu połączeń spam.

W danych tego serwisu

W danych tego serwisu – nie w statystyce krajowej – w ostatnich 30 dniach (5 października – 3 listopada 2026 r.) użytkownicy przesłali 90 zgłoszeń, z których po moderacji opublikowaliśmy 38; 7 opublikowanych opisano jako „Reklama / telemarketing”, a 3 jako „Nieodebrane (jeden sygnał)”. Od uruchomienia zgłoszeń 11 września 2026 r. użytkownicy opublikowali 66 werdyktów „oszustwo”, 28 „wiarygodny” i 14 „telemarketing” – to liczba opublikowanych werdyktów wystawianych jednym kliknięciem, nie liczba numerów. Wyszukiwania numerów skupiają się w godzinach 10:00–13:00, spadają niemal do zera między 3:00 a 5:00 i są najliczniejsze we wtorki i środy – to statystyka zbiorcza, nie dowód w konkretnej sprawie. Zgłoszenia pokazują powtarzalne scenariusze, nie tożsamość dzwoniącego; zasady moderacji opisuje metodologia, a bieżące trendy barometr spamu.

Źródła

• Dziennik Ustaw – ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej (Dz.U. 2024 poz. 1221) – art. 398 ust. 1, 3 i 4 (zakaz bez uprzedniej zgody), art. 446 ust. 5 (kara do 3 % przychodu lub do 1 000 000 zł).
• ELI – Dz.U. 2024 poz. 1221, metryka aktu – wejście PKE w życie 10 listopada 2024 r.
• Dziennik Ustaw – Prawo telekomunikacyjne, tekst jednolity (Dz.U. 2024 poz. 34) – art. 172 ust. 1, wcześniejszy zakaz używania automatycznych systemów wywołujących bez zgody.
• Dziennik Ustaw – ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej (Dz.U. 2023 poz. 1703) – art. 3 ust. 1 pkt 3, definicja CLI spoofingu.
• UOKiK – „Wykręcanie takich numerów nie popłaca” (3 września 2026 r.) – Centrum Dotacji OZE: kupione bazy, numery generowane przez algorytm, cechy zgody, kary 308 728 zł i 100 000 zł, cytat Prezesa UOKiK, infolinia konsumencka.
• UOKiK – komunikat o decyzji wobec Asmanta Call Center (12 lipca 2023 r.) – automatyczne boty, brak zgód, wprowadzanie w błąd co do dotacji, kary 1 210 208 zł, 150 000 zł i 100 000 zł, skargi na trudność usunięcia numeru z bazy.
• UKE – kary dla Orange Polska za SMS-y marketingowe bez zgód (13 listopada 2018 r.) – 3 820 185 numerów, 9,1 mln zł kar za naruszenie art. 172 PT (niewykazane zgody), postępowanie od skargi jednego klienta, decyzja nieprawomocna w chwili ogłoszenia.
• UKE, Centrum Informacji Konsumenckiej – wniosek o interwencję Prezesa UKE – zakres interwencji, drogi złożenia wniosku (poczta, e-Doręczenia, ePUAP, PUE UKE), wymagana treść wniosku, brak decyzji na koniec postępowania.
• UODO – sprzeciw wobec marketingu – sprzeciw w dowolnym momencie; po sprzeciwie danych nie wolno używać do marketingu.
• UODO – jak złożyć skargę do Prezesa UODO – najpierw żądanie do administratora, miesiąc na odpowiedź (+2 miesiące), forma skargi, brak żądania kary, odszkodowanie w sądzie.
• Orange – „Jak zablokować i odblokować połączenia przychodzące” (maj 2025 r.) – chwila ciszy przed połączeniem z konsultantem, blokada w Orange Telefon i Mój Orange.
• Biuro Prasowe Orange – „Toniemy w spamie telefonicznym” (22 grudnia 2021 r.) – automat sprawdzający aktywne numery, recykling numerów, klasyfikacja i automatyczna blokada w Orange Telefon.
• Pomoc Google – identyfikacja rozmówcy i ochrona przed spamem w aplikacji Telefon – ustawienia domyślne, „Filtruj połączenia określone jako spam”, „Zablokuj lub zgłoś spam”.
• Wsparcie Apple – „Zarządzanie nieznanymi dzwoniącymi na iPhonie” – tryby „Klasyfikuj nieznanych dzwoniących”, filtrowanie i filtr antyspamowy.

Źródła sprawdzone 4 listopada 2026 r.